उडी जाऊँ भने म पन्छी होइन…..

काठमाडौं– नेपाली चलचित्र परालको आगोकी नायिका सुहाना थापाले महान् साहित्यकार गुरुप्रसाद मैनालीलाई सम्झँदै सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरेको सन्देशले नेपाली समाज, साहित्य र पारिवारिक सम्बन्धका यथार्थबारे फेरि एकपटक गहिरो विमर्श सुरु गराएको छ । उनले आफ्नो चलचित्र परालको आगोको टिजर सार्वजनिक भएकै दिन फेसबुकमा मार्मिक स्टाटस लेखेकी हुन् ।
स्टाटसमा सुहानाले मैनालीलाई नेपाली साहित्यको इतिहासमा अनुपम रत्नका रूपमा चित्रित गर्दै लेखेकी छन्– मैनालीले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन समाजका यथार्थ क्षणहरूलाई शब्दमा उतार्न समर्पित गरेका थिए । उनका सिर्जनाले नेपाली समाजको वास्तविक अनुहार देखाउने शक्ति राख्दछ र यसले पाठकलाई केवल कथा मात्र पढ्ने अनुभव होइन, सामाजिक यथार्थसँग सामना गर्ने अवसर पनि दिन्छ ।
थापाले विशेष रूपमा मैनालीको कालजयी कृति परालको आगो लाई स्मरण गर्दै यो केवल कथा मात्र नभई समाजका घरभित्र लुकेर बसेको मौन पीडाको सशक्त अभिव्यक्ति भएको उल्लेख गरेकी छन् । कथाका पात्र, घटनाक्रम र संवादहरूले समाजका स–साना यथार्थलाई अत्यन्त सूक्ष्म तरिकाले उजागर गर्छन् । समय बदलिएको भनिए पनि कथाले उठाएका प्रश्न र देखाएको यथार्थ आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छन् ।
सन्देशमा उनले नेपाली समाजमा प्रचलित “लोग्ने–स्वास्नीको झगडा परालको आगो” भन्ने उखानतर्फ ध्यानाकर्षण गराएकी छन् । यसले देखाउँछ कि कहिलेकाहीँ गम्भीर सामाजिक समस्यालाई सामान्य, सामान्य विवादको रूपमा बुझ्ने प्रवृत्ति समाजमा प्रबल छ । धेरै परिवारमा घरभित्र हुने हिंसा, मनोवैज्ञानिक चोट र असहमति ‘सामान्य झगडा’ वा ‘माया–प्रेमको नासो’ भनेर बेवास्ता गरिन्छ । सुहानाले लेखेकी छन्, यस्ता कुराले पीडितलाई देखाइएका वास्तविकता र न्यायका अधिकारबाट वञ्चित गर्छ ।
उनले विशेष रूपमा मैनालीले सिर्जना गरेको गौथली पात्रलाई स्मरण गरेकी छन् । गौथली त्यस्ती महिला पात्र हुन् जसले आफ्नो विचार स्पष्ट रूपमा राख्न कहिल्यै पछि हट्दिनन् । तर यही स्पष्टता र आत्मविश्वासका कारण समाजले उनलाई प्रायः मुखाले, छुच्ची वा घमण्डी भनेर आरोप लगाइरह्यो । धेरै पटक यस्ता आवाजलाई बुझ्ने प्रयास नगरी समाजले नकारात्मक अर्थ लगाउने गर्छ । तर उनले गौथलीलाई नजिकबाट बुझ्दा त्यहाँ अरूले नदेखेको गहिरो सत्य भेटेकी छन् । गौथलीले आफ्नो स्वभाव, आफ्नो विचार र आफ्नो अधिकारप्रति स्थिर रहँदा समाजको ढाँचामा परेका अन्याय र असमानता झल्किन्छ । यही दृष्टिले गौथली पात्र केवल कथा मात्र नभई समाजको ऐना बनेको छ ।
सुहानाले परिवर्तन र सामाजिक चेतनाका लागि केही सत्यहरूलाई ऐनाजस्तै हेर्नुपर्ने कुरा पनि लेखेकी छन् । केही सत्यहरू समाजको ऐनाजस्तै उभिएर मानिसलाई आफ्नै वास्तविकता देखाउने शक्ति राख्छन् । घरभित्र लुकेर बस्ने पीडा, दबाइएका आवाज र असमानताको वास्तविकता स्वीकार गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई उनले आफ्नो सन्देशमा जोड दिएकी छन् ।
मैनालीको यथार्थपरक सिर्जनाबाट जन्मिएकी साहसी गौथलीलाई आफ्नो अभिनय यात्रा मार्फत फेरि समाजको सामु ल्याउन सकेको अनुभवले उनलाई व्यक्तिगत र सामाजिक रूपमा थप जिम्मेवार बनाएको छ ।
उक्त सन्देशको अन्तिम पङ्क्तिमा उनले गौथलीलाई सम्झँदै लेखेकी छन्, “प्रिय गौथली, जो आज पनि आफ्नै स्वरमा गाइरहेकी छिन्—उडी जाऊँ भने म पन्छी होइन ।” सन्देशले केवल नेपाली साहित्यप्रेमीलाई मात्र होइन, समाजका हरेक पाठकलाई आफ्नै परिवेश, परिवार र समुदायको यथार्थमाथि सोच्न बाध्य बनाएको छ । यसले घरभित्र लुकेर बस्ने पीडाबारे सचेतना जगाउने, महिलाका अधिकार र आवाजको महत्त्वलाई बुझाउने, र समाजमा मौन यथार्थलाई शब्दमा उतार्न प्रेरित गर्ने कार्य गरेको छ ।
सुहानाको यो स्मरणले नेपाली साहित्य र चलचित्रबीचको सजीव सम्बन्धलाई उजागर गरेको छ । अनि यसले पाठकलाई मात्र नभई समाजलाई पनि आफ्नै वास्तविकता र जिम्मेवारीतर्फ फर्केर हेर्न आग्रह गरेको छ ।